'Boem Paukeslag' en 'Besmette Stad': 2 nieuwe boeken over Van Ostaijen van Matthijs de Ridder

Poëzie Pompidou

In 2021 viert Antwerpen Paul van Ostaijen, naar aanleiding van de 125ste verjaardag van de Belgische dichter en het 100-jarige bestaan van de bundel Bezette stad. Nicky Aerts praatte erover met Matthijs De Ridder en Nele Hendrickx in Pompidou op Klara. De Ridder schreef 2 boeken: 'Boem Paukeslag' en 'Besmette Stad'.

'Boem Paukeslag' van Matthijs de Ridder

Honderd jaar geleden publiceerde Paul van Ostaijen 'Bezette stad'. Naar aanleiding van de verjaardag van dit meesterwerk schreef biograaf van Van Ostaijen, Matthijs de Ridder een boek. Boem Paukeslag belicht het grootse literaire experiment met aandacht voor de historische details. Het boek verscheen bij Pelckmans.

De Ridder wilde er geen klassieke studie van maken en heeft een verhaal geschreven waarin hij met Van Ostaijen mee gaat en de lezer meeneemt, eerst in zijn beslissing om het boek te schrijven en ook naar het Antwerpen tijdens de Eerste Wereldoorlog. De tijd waarin het boek 'Bezette stad' zich afspeelt.

Honderd jaar geleden publiceerde Paul van Ostaijen zijn meesterwerk Bezette stad, de dichtbundel waarin hij zijn ervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog in Antwerpen verwerkte. Bezette stad is een boek geboren uit een persoonlijke en maatschappelijke crisis. Maar van Ostaijen wilde ook laten zien waartoe de moderne poëzie in staat was. Hij wilde er alles in samenbrengen: de destructie van de oorlog, de wilde montage van de film, de compositie van een kubistisch stadsbeeld, de scherts van dada, de klankrijke meerduidigheid van de expressionistische poëzie – en dit allemaal in één grootse, meeslepende vertelling.
In 'Boem Paukeslag' vertelt Matthijs de Ridder hoe van Ostaijen ertoe kwam zijn kapotte tijd te vangen in het grootste literaire experiment dat de internationale avant-garde zou voortbrengen. Tegelijkertijd neemt hij de lezer mee op strooptocht door de verlaten straten, de ruïnes en het kolkende nachtleven van het bezette Antwerpen.

Boek 'Besmette stad'

Tijdens de lockdown van vorig jaar zijn De Ridder en deBuren met een aantal kunstenaars en Van Ostaijen- liefhebbers samen de gedichten gaan lezen. Daar zijn ze tot nog veel nieuwe inzichten gekomen. En dat heeft De Ridder ook in een boek verwerkt: 'Besmette stad'.

In de zomer van 1920 verwerkte Paul van Ostaijen zijn ervaringen uit de Eerste Wereldoorlog in zijn meesterwerk 'Bezette Stad'. Honderd jaar later, in het voorjaar van 2020, raakte de wereld in de greep van het coronavirus en riep zijn boek weer veel herkenning op. De stad was deze keer niet bezet, maar wel besmet. De straten waren weer leeg, de dood lag op de loer en we ervoeren aan den lijve hoe kwetsbaar ons bestaan eigenlijk is. In het multimediale project Besmette Stad van Vlaams-Nederlands Huis deBuren gingen meer dan honderd Vlaamse en Nederlandse kunstenaars op zoek naar een hedendaags artistiek antwoord op van Ostaijens boek.

Met bijdragen van Peter Holvoet-Hanssen, Ilja Leonard Pfeijffer, Annelies Verbeke, Sanneke van Hassel, Jeroen Olyslaegers, Lieke Marsman, Gaea Schoeters (*), Simon(e) van Saarlous, Wide Vercknocke, Aya Sabi, Benno Barnard, Ward Zwart, Pete Wu, Shamisa Debroey, Lisette Ma Neza, Erik Spinoy, Eleni Debo, Sassafras De Bruyn, Babs Gons, Maud Vanhauwaert, Asha Karami, Marlene van Niekerk, Alfred Schaffer, Hannah van Binsbergen, Ellen Deckwitz en vele, vele anderen.

(*)Gaea Schoeters over haar bijdrage aan 'Besmette Stad' in Culture Club

Matthijs de Ridder vroeg ook Gaea Schoeters een adaptatie te maken van 'Holle Haven' uit 'Bezette Stad' naar Covid-tijden. Toen ze 12 jaar was maakte haar klas samen met de leerlingen van het middelbaar, 'de groten van 18 jaar', een voorstelling rond 'Bezette Stad'. De leerkrachten van 'de groten' kwamen uitleggen hoe die bundel in elkaar zat en het begon voor haar te dagen dat vorm en inhoud met elkaar verbonden waren en toen is haar literaire frank gevallen, vertelt Gaea in Culture Club. Van haar bijdrage komt ook een muziektheatervoorstelling die op 16 mei digitaal in première gaat. Beluister hieronder Gaea Schoeters over Paul van Ostaijen in Culture Club.

Tentoonstelling in Het Letterenhuis

Het Letterenhuis viert de 100ste verjaardag van Bezette stad met een tentoonstelling. De bezoeker wordt ondergedompeld in de wereld waarin Van Ostaijen en zijn vrienden leefden en werkten. Nele Hendrickx kwam erover vertellen in Pompidou.

'Het is onbekend waar het onlangs aangekochte originele handschrift van 'Besmette stad' vandaan kwam. De eigenaar wil anoniem blijven. Maar dat is een prachtvondst en was echt het stuk dat nog ontbrak in ons archief. Het kan maar 3 maanden bewonderd worden op de tentoonstelling, daarna moet het weer bewaard worden in een donkere ruimte, ' vertelt Hendrickx.

De Ridder heeft geholpen bij de opbouw van de tentoonstelling. 'De typografie van Van Ostaijen is heel bijzonder en vernieuwend. Het is poëzie die explodeert en dat komt ook door de oorlog. Antwerpen lag door de oorlog in puin. Die ervaring wil Van Ostaijen in poëzie vatten. De wereld is kapot dus mijn poëzie ook', legt De Ridder uit.

'Literatuur is in de eerste plaats niet gemaakt om tentoon te stellen. Via beelden en foto's neem je mensen mee naar het werk', legt Hendrickx uit. 'Je hoeft niet het hele oeuvre van Van Ostaijen te kennen om het te waarderen.'

Van Ostaijen had veel interesse in andere kunstvormen- films, muziek, beeldhouwwerken,...- en dat komt allemaal voor in de tentoonstelling. Ook het werk van beeldhouwer Oscar Jespers, die Van Ostaijen met de typografie hielp.

Paul van Ostaijen is op zijn 32 gestorven. Het is dus bijzonder wat hij in dat korte leven gepresteerd heeft.

(*)Gaea Schoeters over 'Besmette Stad'

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief