Foto Harold Polis: Erik Van Grieken

Uitgever wordt auteur - Harold Polis bundelt zijn essays in 'Autonomie'

Essay Radio 1

Harold Polis was tot voor kort uitgever. Nu is de uitgever zelf auteur van een essaybundel uitgegeven bij Davidsfonds. Als auteur zit hij nu aan de andere kant van het boekenvak. Hij heeft een uitstekende verstandhouding met zijn uitgever, vertelt hij in Interne keuken. 'Autonomie' is de titel van het boek en is een verzameling van teksten die hij eerder heeft geschreven. Een deel van het werk ligt dus achter hem.

Vrijheid blijheid

Het gesprek in de uitzending begint met de herinneringen aan zijn grootmoeder die het volksliedje 'De zeppelin' vaak zong. Zijn grootmoeder heeft de Eerste Wereldoorlog meegemaakt en het liedje verwijst naar de bombardementen vanuit het luchtschip op Antwerpen.

Op de puinhopen van de Twee Wereldoorlogen en de oude wereld heeft de mens nieuwe instellingen zoals de Verenigde Naties gebouwd. De mensen hebben dit gedaan om erger te voorkomen. Polis probeert dit ook uit te werken in het boek nl. dat er een verschil is tussen de vrijheid om te doen wat je wil en de vrijheid die je voor jezelf afdwingt om je te beschermen tegen wat er op je afkomt, wat je kan bedreigen.

Nu merk je dat er een lokroep is om de vrijheden uit die liberale democratie, hier en daar op te geven.

'Er zijn morele pricnipes die bijdragen tot een coherente manier van omgaan met elkaar. Bij direct betrokken bij wie het trauma levend is, die hebben geen twee woorden nodig om te beseffen in welke toestand ze terecht zijn gekomen. Dat moreel principe vervaagt in de loop der jaren. Omdat die feiten verder in het verleden komen te liggen en een historisch karakter krijgen en op een bepaald moment worden herdacht. Dat herdenken wordt een ritueel en dan zit het niet meer in het vlees en bloed, in het werkelijk aanvoelen elke dag. Herdenkingsrituelen verschillen in de Euopese landen omdat het ervan afhing wat men wilde collectief herdenken en wat niet. Daarom zijn er in grote steden nauwelijks herdenkingsmomumenten voor verzetslui. Dat was allemaal te moeilijk: we gaan erover zwijgen en we proberen het land opnieuw op te bouwen', verduidelijkt Polis.

Dat is ook een manier om negatieve vrijheid te beleven: het verlangen zich te beschermen tegen die gewelddadige ervaring, door een grens te trekken 'dit willen we niet meer' en hoe gaan we ervoor zorgen dat dit niet meer gebeurt.

Nu zijn we op een punt beland van zogenaamde 'vrijheid blijheid', terwijl we nu eigenlijk meer aansluiten bij een periode die onze voorouders en ouders, na de Tweede Wereldoorlog, hebben meegemaakt en waarbij je je moest beschermen als individu, groep, land tegen wat er op je afkwam, meer bepaald tegen allerlei nieuwe varianten van die wereldbrand. De morele grond waarop die instellingen zijn gebouwd, is ondertussen veranderd omdat er andere mensen en andere generaties aan zet zijn en naarmate dat die negatieve vrijheid kleiner wordt, en naarmate de herinnering aan al die dingen vervaagt, dan wordt er al eens gedacht: 'Zouden we niet proberen aan die democratie een beetje te morrelen?', 'Misschien moeten we niet zo streng zijn voor elkaar'. Zo komen er discussies waarin de waarheid in het gedrang komt en gezegd wordt: 'Is het wel waar wat er gezegd wordt over de vaccins, de democratie? Is het wel nodig dat we solidair zijn en streven naar consensus?'. In die sfeer kan je dit allemaal ter sprake gebracht worden.

'In een liberale democratie heb je een gezond debat: de vrijheid van mening moet je tenvolle kunnen beleven, de vragen ten gronde kunnen stellen: over de instellingen, gebruiken en wetten, normen en waarden. Dit is nog iets anders dan daar een gevolg aan geven en alles terug in vraag beginnen te stellen zoals 'de democratie, hebben we dat wel nodig?'. Dan kom je terug in een situatie terecht die we decennia geleden hebben meegemaakt', gaat hij verder.

Auto-nomos

De manier waarop Polis denkt en schrijft over 'autonomie' is gebaseerd op de klassieke manier nl. door het woord van Griekse oorsprong op te delen, nl. in 'auto' en 'nomos'. Je zelfbeeld of identiteit wordt bepaald door de eigen normen en beperkingen die je jezelf oplegt. 'Waar begint mijn vrijheid en waar eindigt die van een ander?' is een klassiek filosofische vraag maar is een discissie waaraan we niet kunnen ontsnappen. Als mens heb je de plicht hierover na te denken, vindt Polis.

'Ben je een conservatief denker?', vraagt Sven hem nog. Polis houdt in één van zijn essays een pleidooi tegen de erfgoedindustrie en hij verwijst naar de discussie die momenteel in Frankrijk woedt over de heropbuw van de spits op Notre-Dame van Parijs.

Van punkadept tot het afzweren van de popcultuur

Polis stond als tiener met een gitaar te gillen op een podium tijdens een plaatselijke scoutsfuif in een ondergrondse parochiezaal, ergens in de jaren ’80.

Het moment dat hij van dat podium stapt, treft de gedachte hem als een bliksemflits: ‘Wat sta ik hier in Godsnaam te doen?’ Het is nooit meer goed gekomen tussen hem en de lichte muziek.

In zijn essaybundel ‘Autonomie’ vertelt hij over dat moment waarop hij van zijn muzikale paard werd gebliksemd en waarom hij gaandeweg een hekel heeft gekregen aan The Stones.

De popcultuur is een opgelegde industrie en niet oprecht! 'Het is belangrijk te beseffen dat al wat wij als cultuurproductie tot ons nemen een onderdeel is van een economie: het begint bij de schilderkunst en eindigt bij K-pop', verduidelijk hij zijn degout van de popcultuur.

Beluister het volledige gesprek op Radio 1 Select.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief