Antwerpen aan het einde van de 18de eeuw: de aquarellen van Pierre Goetsbloets nu gebundeld in een boek

Non-fictie Klara

De Antwerpse aristocraat Pierre Goetsbloets legde op het einde van de 18de eeuw de Franse bezetting vast in aquarellen. De beelden lijken wel een teletijdmachine naar het Antwerpen van toen. Kunsthistoricus Brecht Deseure bundelde de aquarellen in het boek 'Revolutie in Antwerpen', verschenen bij Ludion. Nicky Aerts ontvangt Deseure in de studio van Pompidou.

Antwerpen 1794-1797

In 1794 is België een deel van Frankrijk en waren we Fransen. Voordien waren we de Zuiderlijke (Oostenrijkse) Nederlanden, die in 1794 worden ingenomen door de Franse Republiek. Er waren revolutiegezinden in de Zuidelijke Nederlanden maar de meerderheid was conservatief, heel kerkelijk en katholiek. Er was niet zo'n hoge scholingsgraad, veel analfabetimse. 'Het was niet de meest moderne regio van Europa', vertelt Deseure in Pompidou. Het was schokerend: het hele maatschappelijke systeem dat 500 jaar oud was: de positie van de kerk, gilden en ambachten werd in één klap afgeschaft. Bovendien kwam het van een regime dat als veroveraar werd ervaren. Het was in het begin een bezettingsregime dat heel hard optrad.

In 1795 wordt het een écht onderdeel van Frankrijk en krijg je een normaal regime met reguliere wetten. Op dat moment ontstaan er ook kansen voor de inwoners door 'vrijheid en gelijkheid', de leuze van de Franse Revolutie.

Goetsbloets staat aan de 'foute' kant van de samenleving. Hij is een gepriviligeerde man: hij moet niet werken, heeft zijn rijkdom geërfd en de familie is in de adelstand verheven. Het oude regime is de wereld waarvoor hij staat. Wat er nu gebeurt, is voor hem een ramp: zo moet hij ineens belastingen betalen...

Een kroniek van 10 boekdelen

In 'Revolutie van Antwerpen' heeft Deseure een selectie gemaakt van de aquarellen van de hand van Goetsboets, die een kroniek vormen.

De kroniek is een specifiek genre: als er iets ingrijpends gebeurde, iets dat men niet kon plaatsen zoals grote rampen, publieke gebeurtenissen, begon men dat op te schrijven in een kroniekvorm met als doel het als een verslag te bewaren voor het nageslacht.

Goetsbloets begint een kroniek, net zoals veel mensen deden, in de Franse periode. Hij was geobsedeerd want het zijn 10 boekdelen geworden! Ze worden bewaard in de Koninklijke Bibliotheek maar zijn oorspronkelijk van Antwerpen. Hij maakte zijn kronieken uniek door er tekeningen, aquarellen bij te maken. Hij heeft ook veel geschreven om een verslag én beeld te geven van zijn tijd.

Deseure kent het handschrift al lang, hij besteedde er tien jaar geleden zijn doctoraatsonderzoek aan. Hij was de eerste om de beelden grondig te onderzoeken. Deseure heeft wel nieuwe aspecten ontdekt. Niet alle vragen zijn beantwoord: 'Het blijft een mysterieus mannetje', vindt Deseure 'Ik denk dat ik hem niet zo sympathiek vind', bekent hij. Goetsbloets kon zich heel laatdunkend en sarcastisch uitlaten over de gewone man.

Unieke bronnen

Hij kon heel goed tekenen en heeft unieke bronnen gemaakt. 'Zijn de tekeningen waarheidsgetrouw?' wil Nicky Aerts weten.

In het boek staan 130 van de 280 aquarellen. Bij elke afbeelding staat er uitleg en wordt Goetsbloets geciteerd. Een aantal van de tekeningen worden tijdens de uitzending van Pompidou onder de loep genomen. Zo is er de aquarel die ook op de cover van het boek staat: je ziet het Stadhuis van Antwerpen, er staat een vrijheidsboom, er is een ceremonie bezig...'Goetsbloets heeft er een grapje ingestoken', vertelt Deseure. Goetsbloets duikt vaak ook zelf op in zijn aquarellen.

Het manuscript is door de KB gedigitaliseerd. Het eerste boekdeel is uit de collectie van het KB verdwenen, maar gelukkig bestaan er nog foto's van.

Wat gebeurt er in 1797?

In 2,5 jaar heeft Goetsbloets 10 boekdelen bij elkaar geschreven en dan stopt hij plots hiermee. Twee jaar later scheidt hij als aartsconservatieve katholiek van zijn vrouw en dan verdwijnt hij gewoon. Hij is naar Brussel verhuisd, en dan is er 20 jaar geen spoor, en overlijdt hij in Sint-Niklaas in 1816. Een mysterie...

Herbeluister hieronder Brecht Deseure in Pompidou.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief