Filosofe Susan Neiman vergelijkt in 'Wat we van de Duitsers kunnen leren' het nazi-verleden van Duitsland met het slavernijverleden van de VS

Filosofie Klara

In juni lanceert Klara een nieuwe reeks afleveringen van de filosofiepodcast 'Kant, en klaar!' De Amerikaanse filosofe Susan Neiman mag de spits afbijten. Onlangs verscheen van haar het boek 'Wat we van de Duitsers kunnen leren', en dat werd gelezen door Greet Van Thienen, die de filosofe ook kon spreken n.a.v. de podcastreeks.

Wie is Susan Neiman (64)?

Susan Neiman is een Amerikaanse filosofe, geboren in het Zuiden van Amerika, in Atlanta (Georgia). Ze komt uit een joods gezin: haar moeder was huisvrouw én mensenrechtenactiviste die zich inzette voor de desegregatie van de scholen. Op 14-jarige leeftijd verliet Susan haar ouderlijk huis en is ze in communes gaan wonen. Ze werd zelf activiste tegen de Viëtnamoorlog en is dan later filosofie gaan studeren waardoor ze geïnspireerd raakte door de levens van Simone De Beauvoir en Sartre. Als onderzoeker komt ze terecht in Berlijn. In 2000 verhuist ze opnieuw naar Berlijn en dan is het haar heel hard opgevallen dat het verwerken van het zware, misdadige verleden van beide landen heel erg verschillend was.

Ze vergeleek de verwerking van de slavernij en segregatie in het zuiden van Amerika met de verwerking van het nazi-verleden van Duitsland. Niet om aan te tonen dat het in Duitsland ideaal ging. Het duurde heel erg lang voor dit trouwens op gang kwam, in de jaren 60, toen de jonge generatie volwassen genoeg was om in opstand te komen én antwoorden te eisen en te eisen dat de instituten van binnenuit zouden veranderen, er zaten nog steeds nazi's aan de top.

De DDR en West-Duitsland hebben op dit gebied ook een heel andere geschiedenis. Je kan zeggen dat de raison d'être van de DDR het anti-fascisme was, opgelegd door de staat. Susan Neiman praat met zoveel mensen die daar gewoond hebben en diplomaten uit het Westen die de DDR zeer goed kennen en die bevestigen dat dit klopt. 8 Mei was in de DDR de 'Dag van de Bevrijding' genoemd, terwijl dat in West-Duitsland de 'Dag van de Nederlaag' was, dit was zo tot 1985, toen de toenmalige president deze dag ook omdoopte tot de 'Dag van de Bevrijding'. Dit bracht het een en ander op gang met als hoogtepunt de Val van de Muur. Susan Neiman ziet de verandering in heel veel zaken: hoe de concentratiekampen worden ingezet om de mensen echt op te voeden en dingen te laten zien en duidelijk te maken.

'Dit is de weg' zegt Neiman. Als je naar Duitsland kijkt, dan had je eerst de beelden van de helden van Wehrmacht, van de SS... Na de oorlog had je het beeld van de slachtoffers. De Duitsers zeiden: 'Wij hebben veel erger geleden dan al die andere landen die wij hebben aangevallen. We zijn gebombardeerd geweest door de geallieerden, er is hongersnood geweest en we zijn miljoenen mannen verloren.' Het was een opbod aan leed. Dit is gekanteld naar het daderperspectief, wat nu ook nog zo is. Van deze weg die gegaan is, kan je heel veel leren.

Neiman maakt een reis door Duitsland én het zuiden van Amerika, het is een soort roadtrip waarbij ze onderzoek doet en met heel veel mensen praat. Ze reist naar Mississippi, een van de armste en meest racistische staten van Amerika. Ze ziet er overal nog de monumenten voor de kolonels die vochten voor het behoud van de slavernij. Ze ziet er de verheerlijking van de helden uit het zuidelijk leger en nauwelijks standbeelden voor activisten of voor zij die opkwamen tegen de segregatie. En als die er al zijn, worden ze vaak kapot gemaakt.

Dit is één van de verschillen die ze ziet tussen Amerika en Duitsland. Het lijden en de slachtoffers kunnen we niet vergelijken, maar wel de verwerking ervan. Die 'Vergangenheitsbewältigung' of 'hoe verwerken we het misdadig verleden van onze voorouders' staat centraal in 'Wat we van de Duitsers kunnen leren'. We kunnen hier niet over zwijgen en we moeten er blijven over praten. Ze geeft daar mooie voorbeelden van in het boek.

Herbeluister Greet Van Thienen over Susan Neiman in Pompidou. Greet sprak met de filosofe in het kader van de nieuwe podcastreeks 'Kant, en klaar', die je vanaf 2 juni kan downloaden op Klara.

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief