Burgerzin en solidariteit in tijden van corona - socioloog Rudi Laeremans over zijn boek 'Ik, wij, zij' bij Vincent Byloo

Non-Fictie Radio 1

Het corona-virus doet een appel op onze collectieve verantwoordelijkheid en burgerzin. Het is onze individuele plicht te denken aan de hele samenleving en dat in een maatschappij die sterk op het individu is georiënteerd, zoals vaak wordt beweerd.

Over de tweespalt tussen individualisme en groepsdenken, tussen zelfbeschikking en solidariteit, daarover heeft socioloog Rudi Laeremans, verbonden aan de KU Leuven, net een boek uit: ‘Ik, wij, zij'.

Hierin beschrijft hij het spanningsveld in de neoliberale maatschappij tussen 'opkomen voor jezelf en eigen belang' en 'het verlangen naar een identificatie met het groter geheel'. Het populisme is een belangrijke uiting van dit fenomeen.

Vincent Byloo nodigde Rudi Laeremans uit in 'We zullen doorgaan' op Radio 1. 'Klopt het dat we almaar individualistischer worden?', wil Vincent weten.

'Gelukkig zijn er de sociale media'

'Dat is zo', bevestigt de socioloog, 'maar met provisie: het individualisme is beregeld. Individualisme betekent niet noodzakelijk egoïsme. We leven in een tijd van verantwoord individualisme, wat betekent dat je individuele keuzes naar anderen kan verantwoorden met redenen die aanvaard worden.'

Nu doet de overheid beroep op ons verantwoordelijkheidsgevoel, het besef dat je jezelf moet wegcijferen voor de groep, dat vindt niet bij iedereen ingang. Lockdown-feestjes worden nu heel streng veroordeeld. 'Je kan je als individu wel laten gaan maar binnen zekere grenzen, beperkingen zodat je je nog altijd verantwoordelijk kan gedragen. In de huidige crisis is er een verwevenheid tussen het groepsbelang en het individueel belang.'

'Gelukkig zijn er de sociale media' vertelt hij ook: 'Het is een aspect dat ik als socioloog wel graag meeneem. Zonder, zouden we nu, naast de economische, ook met een sociale crisis geconfronteerd worden.'

Duurzaam effect?

Er komt heel wat engagement op gang. Is dit iets dat duurzaam kan worden, en ook na de crisis kan doorleven?

'Het is een tendens die al langer aan de gang is, zeker op lokaal niveau zie je dat er al sprake is van de 'zaken in eigen handen' nemen, denk aan de peer-to-peer economy. Wat we nu zien, ligt in het verlengde hiervan, heel veel vormen van solidariteit zijn lokaal ingebed. We zien dat de identificatie met de solidariteit zich toch op de eerste plaats op lokaal niveau bevindt, zoals Vlaanderen en België. Dit verklaart waarom we ons bv. minder bekommeren om de gevolgen van de klimaatopwarming die ook minder zichtbaar zijn en in uitgesteld relais op ons afkomen. Kort door de bocht: de huidige situatie zou een voorafname kunnen zijn van wat de ecologische crisis zal veroorzaken. Gaan dan dezelfde solidariteitsmechanismen in werking treden?'

De rol van de mainstream-media

Spelen naast de sociale media, ook de mainstream media een rol in het ontstaan van dat groepsgevoel?

'De klassieke media kunnen een grote focus creëren waardoor de neuzen allemaal in dezelfde richting wijzen en ze de communicatie van de politiek, overheden en wetenschappers ondersteunen.' Rudi Laeremans is positief over haar rol omdat ze, in plaats van gedreven door sensatiezucht, aandacht geven aan de mechanismen die zorgen voor de normalisering van het sociale leven: 'Hoe vangen we dit samen op?'.

Herbeluister Rudi Daelemans in 'We zullen doorgaan' op Radio 1.

foto: Alexander Dumarey/VRT NWS

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief