VRT NWS - boekenrecensent Lucas Vanclooster is aan het einde van zijn loopbaan en neemt afscheid met 10 boekentips

Boekentips LangZullenWeLezen

Eind deze maand trekt collega-journalist Lucas Vanclooster (1955) de VRT-deur achter zich dicht. De voorbije jaren kon je zijn boekenrecensies lezen op vrtnws.be of hoorde je hem op de radio als boekenrecensent. Bij wijze van afscheidscadeau tipt hij 10 van zijn favoriete boeken uit de wereldliteratuur!

Lucas: ''Al een halve eeuw ben ik een gepassioneerd lezer. Nog elk jaar ontdek ik nieuwe meesterwerken van jonge schrijvers. Dè 10 boeken, dat gaat dus niet, dat zou oneerlijk zijn tegenover zoveel auteurs die heel veel voor mij hebben betekend. Ik zou probleemloos een lijst van 50 boeken kunnen maken, met dan nog maar 1 werk per auteur. En dan hou ik het nog bij de schone letteren… sorry Schopenhauer, Barbara Tuchman, Ian Buruma en vele anderen. Vooruit dan maar, een erg tijdsgebonden lijst."

1. Max Havelaar, Multatuli (alias Edward Douwes Dekker)

Dit is de roman die mij als beginnende puber tranen in de ogen deed krijgen, met het weergaloze verhaal van Saïdjah en Adinda. Voor het eerst begreep ik dat niet alleen de ontroerende en aangrijpende feiten maar ook hoe de auteur die vorm geeft van doorslaggevend belang zijn. Ik was al bijna 20 voor ik doorheen de hele veelkantige roman, geschreven in Brussel, geraakte. Een geniaal boek van wereldkwaliteit. En toch en toch, de Nederlandse regeringen hebben Indonesië maar zowat 70 jaar later verlaten en dan nog na een misselijkmakende ellendige koloniale oorlog.

2. Jozef en zijn broers, Thomas Mann

Een kanjer van 1300 bladzijden die nog maar een paar jaar geleden schitterend in het Nederlands werd omgezet. Thomas Mann herschrijft een flinke brok van het Oude Testament, van Abraham tot de zonen van Jacob, en hij voegt er heel wat aan toe. Erg moedig trouwens, dit positieve joodse cultuurverhaal in de naziperiode. Maar ultra-orthodoxe Israeli’s zullen dit evenmin graag lezen, want Mann bewijst, op basis van de Bijbel dan nog, dat de Palestijnen al van in de tijd van Isaac en Esau ook dit gebied bewoonden. De tergend trage maar meeslepend opgebouwde scène waarin de verarmde berooide broers uiteindelijk in de Egyptische hoveling hun als slaaf verkochte jongste broer herkennen is van een verpletterende schoonheid.

3. Op zoek naar de verloren tijd, Marcel Proust

Het boek der boeken. Proust roept minutieus zowat elke seconde van zijn leven op, van toen hij een verweekte jongeling van een jaar of 14 was tot hij als wereldvreemde dandy in een verduisterde slaapkamer de geest gaf. De beschrijving van het verlangen naar een kus kan dus wel enkele bladzijden in beslag nemen. “A la recherche” is een onwaarschijnlijke herschepping van een epoque, van de opkomst van de burgerij en van nieuwe snobs ten koste van de adel, van modernere kunststromingen, de Eerste Wereldoorlog, de Dreyfus-affaire, latente homoseksualiteit, nieuwe uitvindingen als trein, auto, vliegtuig, toerisme. Enkele delen zijn onlangs prachtig en dynamisch vertaald en geven meer kans om ook de humor te zien in deze ode aan het gewone leven.

4. Een portret van de kunstenaar als jonge man, James Joyce

Deze dikke roman gaat “Ulysses” vooraf en helpt ook om beter door te dringen in het latere avantgardistische meesterwerk van Joyce. Hoofdpersoon Stephen Dedalus is een gevoelige over-verantwoordelijke jonge man in het verstikkend katholieke en nationalistische Ierland van een grote eeuw geleden. Nooit vergeet de lezer de beschrijving van de hel door een predikant, de discussies aan de ouderlijke tafel over godsdienstige plichten en vaderlandsliefde, de lijfstraffen, de morele ontreddering van Stephen die geen andere keuze ziet dan zwaar te zondigen omdat de eeuwige verdoemenis toch onafwendbaar lijkt. Een dramatisch meesterwerk met een uitzonderlijke psychologische uitdieping.

5. De nacht der tijden, Antonio Muñoz-Molina

Van de fantastische nieuwe generaties Spaanse auteurs is Muñoz-Molina de sterkste. “De nacht der tijden” is Dé roman over de Spaanse burgeroorlog. De concurrentie is nochtans groot en stevig. Vanuit het standpunt van een sociaal-democratische modernistische architect schetst Muñoz-Molina de onwaarschijnlijke gruwel van de Spaanse, maar eigenlijk van alle burgeroorlogen, de meest wreedaardige van de gewapende conflicten. Hij maakt de verdeeldheid van het democratische kamp pijnlijk duidelijk, en de meedogenloosheid van de huurlingen van Franco, inbegrepen gehersenspoelde “Moorse” legioenen. Tegelijk ontdoet hij de Spaanse burgeroorlog van alle clichés, onder meer dat het om een strijd tussen gelovigen en atheïsten of christenen tegen communisten zou gaan… Niets of niemand is ooit veilig, alles verandert voortdurend, de grond beeft onafgebroken. Alsof dat niet volstaat, weeft Muñoz-Molina er nog een familiedrama en een passionele liefde doorheen.

6. De Kolibrie, Sandro Veronesi

Ook uit Italië zijn verdraaid knappe auteurs komen opzetten. Om persoonlijke redenen, het verlies van mijn lieve zoon begin dit jaar, kies ik voor Veronesi. Sorry Giordano en Cognetti. Veronesi schreef het perfecte troostende boek over verlies en gemis, A.F.Th. Van der Heyden en Manu Keirse samen, in het kwadraat. Twee maanden na het afscheid van mijn jongen was dit het ideale boek, een roman die ik MOEST lezen. Maar het is ook een stilistisch verbazend literair meesterwerk voor iedereen.

7. Liefde kent 40 regels, Elif Shafak

Een bijzonder merkwaardige semi-historische mystieke roman die zich afspeelt in de 14de eeuw. Elif Shafak is bekend om haar messcherpe verhalen over Istanbul, over de Turkse en Armeense vrouw. Dit spirituele werk is een buitenbeentje in en het hoogtepunt van haar grote carrière. Ruw geschetst gaat het over de ontmoetingen tussen echt bestaande figuren, de soefi-geleerde Roemi en de zwervende derwisj Sjams van Tabriz. En ze hebben het over alle aspecten van de liefde, voor God, de mens, de natuur, het landschap. Shafak beheerst een inspirerend poëtische stijl en bereikt een in de literatuur zelden bereikte filosofische diepgang. Maar omdat het ook voortdurend over gewone mannen en vrouwen, met hun problemen, verhalen en ervaringen gaat, werd dit toch een hoogst leesbaar en actueel werk.

8. De Rotters Club, Jonathan Coe

Zoveel uitmuntende Britse auteurs, Ian McEwan, Julian Barnes, Nadeem Aslam, Hilary Mantel… wie te kiezen in godsnaam? Wel, dan maar de man die om onbegrijpelijke redenen zelfs nog nooit de shortlist van de Booker Prize haalde: Jonathan Coe. Omdat hij er als niemand anders in slaagt van de actualiteit een heus personage te make, in plaats van er wat interessante tierlantijntjes over zijn verhaal te strooien. De cyclus “De Rotters Club”, “De gesloten kring” en “Klein Engeland” volgt een ruime diverse en boeiende groep mensen van de jaren 70 tot de Brexit. De maatschappelijke gebeurtenissen schudden de levens van de personages echt door elkaar. De opkomst van punk, de bloedige aanslagen van het IRA, John Major en Tony Blair, passeren de revue, knap gecomponeerd, met verrassende plots en vooral veel tongue-in-cheek-ironie.

9. De erfenis van het verlies, Kiran Desai

Zij won wel de Booker, in 2006, en terecht. Na wat interessante probeersels sloeg de dochter van de ook erg verdienstelijke Anita Desai toe met dit all-Indian wereldepos van Arundhati Roy-niveau. Maak kennis met een schare verbijsterende helden: een gepensioneerde rechter in een idyllisch dorpje in de Himalaya dat geplaagd wordt door terroristen, zijn knappe kleindochter die haar ouders verloor, de kok en zijn hyperambitieuze zoon die naar de VS wil. In New York loopt het voor die leuke jongen helemaal niet zoals hij had gedroomd en als hij verneemt dat de oude rechter op sterven ligt en hij alleen een kans maakt bij zijn mooie kleindochter als hij opdaagt aan het sterfbed, ijlt hij weer naar huis. Wat dan volgt is een bladzijdenlange onwaarschijnlijk spannende odyssee, te lucht, ter land en ter zee, over de bergen, naar het geïsoleerde dorpje. De laatste hoofdstukken behoren tot het meest emotionele en bruisende ooit te boek gesteld.

10. Oorlogsdagboeken, Virginie Loveling

De “gezusters Loveling”, de tantes Rosalie en Virginie van misschien wel onze grootste Vlaamse auteur Cyriel Buysse (sorry, sorry Gezelle, Van Ostaijen, Walschap, Boon) hebben enkele kleinere romans en verhalen van Toergenjew-klasse nagelaten, onder meer het wonderfijne “Een geweerschot’’. In haar geheime, en neem dat maar letterlijk, oorlogsaantekeningen overtreft Virginie zichzelf. Vooreest op het vlak van dapperheid. Als de dagboeken door de bezetter gevonden zouden worden, betekende dat de doodstraf, zelfs voor een 70-jarige dame. Maar de dagboeken zijn ook van een merkwaardige kritische journalistieke observatiekracht. Virginie Loveling trekt er op uit, naar alle wijken in Gent, omliggende dorpen, om te zien wat de oorlog aanricht. Dat beschrijft ze met een wonderlijke empathie. De prijs voor literaire heldenmoed gaat naar tante Virginie!!

Deel dit artikel

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief