Oorlogskind

Door Mechtild Borrmann

Waardering
Jouw waardering
Succesvol toegevoegd
De jonge Hanno Dietz probeert vlak na de Tweede wereldoorlog samen met zijn moeder en zusje te overleven in het platgebombardeerde Hamburg. Stenen houwen, brandhout en oud ijzer verzamelen tussen het puin, gevonden spullen verhandelen op de zwarte markt - het is zijn dagelijks bestaan.

Maar op een dag vindt hij tussen het puin een dode vrouw. En vlak bij haar een jongetje van een jaar of drie, in opvallend nette kleding. Het kind praat niet, en er is niemand die bij hem hoort. Hanno neemt hem mee en de jongen zal uiteindelijk opgroeien in het gezin Dietz.

Jaren later bevindt deze wees uit de puinhopen zich op het spoor van een misdaad met banden naar zijn werkelijke familie...


'Oorlogskind is een boek om jezelf in te verliezen.' - Stern

Wat anderen schrijven over dit boek

Door Jan Stevens

op 11/05/2018

Mijn generatie en tot op heden ook onze nakomelingen weten niet wat oorlog betekent. We kunnen ons niet voorstellen dat van de één op de andere dag je hele leven wijzigt. En of je nu onder bezetting moet leven, in de frontlinie of in de puinhoop van de heropbouw een ding is zeker er is altijd één verliezer en dat is de burger.

Mijn ouders maakten het mee en zwegen er over, blijkt een typisch fenomeen te zijn bij dergelijke trauma’s. Pas tijdens haar laatste levensjaren kon mijn moeder hierover praten. Ik was er blij voor omdat ik er haar echt door leerde kennen. Oorlog brengt een duistere kant in sommige mensen naar boven, gedrag dat niet alleen gericht is op overleven maar op profijt. En dit is meteen de rode draad doorheen ‘Oorlogskind.’ Het is begrijpelijk dat je vecht om te overleven maar de grens naar het onfatsoenlijke, het gewelddadige om je toekomst en dat van je kinderen veilig te stellen is flinterdun. (Jan)
Twee jaar na de Tweede Wereldoorlog liggen de meeste grote Duitse steden grotendeels in puin, als pertinente getuigenis van de neergang van het ooit onoverwinnelijk geachte Duizendjarige Rijk. Dat rijk is in 1933 uitgeroepen door de meedogenloze moordmachine die vanaf dan het land regeert. Een van die zwaargehavende steden is de noordelijk gelegen havenstad Hamburg. De bewoners van die stad krijgen in de nacht van 24 juli 1943 bijna honderdduizend brandbommen te verwerken. Door dat gruwelijke bombardement sterven naar schatting 42.000 mensen en is ruim de helft van alle woningen in de stad verwoest.
In die naoorlogse chaos, waarin iedereen op zichzelf is aangewezen, situeert Mechtild Borrmann haar zevende roman Oorlogskind. Hanno Dietz, zijn moeder Agnes en kleine zus Wiebke proberen uit alle macht het hoofd boven water te houden. Moeder Agnes verdient een centje bij met naai- en verstelwerk en Hanno gaat elke dag tussen het puin op zoek naar hout en dingen die hij kan verkopen of ruilen. Door de omstandigheden waarin hij opgroeit, is Hanno een vroegwijs kind met veel te veel verantwoordelijkheid voor zijn leeftijd. Van zijn vader Gustav, die aan het Oostfront streed, hebben ze al jaren niets meer gehoord. Daarom heeft Hanno de rol van familiehoofd op zich genomen en gaat jij elke dag opnieuw, met gevaar voor eigen leven, op zoek naar brandhout, ijzer, koper, kortom alles wat hij kwijt kan op de zwarte markt. Tot hij op een dag op het bevroren lijk van vrouw botst en in haar onmiddellijke nabijheid een nog levend jongetje aantreft. Dat kereltje, ze noemen hem Joost, krijgt een plaats in het gezin. (Martin)
Dat is best confronterend want je ziet een kant van de oorlog die zo dikwijls vergeten wordt. De overlevingsstrijd van de bevolking tussen het puin en het smalend oog van de bezetter. Waar de een tracht te overleven op een waardige wijze zal de ander zijn profijt zoeken. Het is de habitat van de zwarte markten waar je alles kan krijgen tegen woekerprijzen en ruilhandel want de Duitse munteenheid stelde niks meer voor. Het is leven op rantsoenering, op de rand van de hongersdood in de toenmalige bittere winterkou waar sigaretten bitcoins waren. Je wordt als het ware meteen in deze barre tijden gekatapulteerd, ongelovig en het mij nauwelijks kunnen voorstellend las ik dit eerste hoofdstuk en werd meteen mee in het verhaal gezogen.
Dan wordt er in het tweede hoofdstuk een sprong van maar liefst 45 jaar gemaakt en maak je kennis met Anna, geplaagd door ongefundeerde en existentiële angsten die ze zelf niet kan verklaren. Een moeder, alcoholist met een verleden waar ze niet wil over praten zal er wel voor iets tussen zitten, maar dat wordt slechts langzaam prijsgegeven, heel langzaam. Wat Anna wel weet is dat haar grootouders grootgrondbezitters waren met een landgoed in de Uckermark. Wat daar mee gebeurd is ten tijde van bezetting weet je niet maar kan je ergens wel raden. (Jan)
De derde verhaallijn start dan in het volgende hoofdstuk tijdens de eerste bezettingsdagen van de Russische troepen die doorheen een klein Duits stadje Templin trekken, gelegen in de streek Uckermark niet ver van de Poolse grens. Daar woont het gezin Anquist op een uitgestrekt landgoed. Dochter Clara vervult een soortgelijke rol in dit gezin als Hanno in het zijne. Haar moeder is overleden en Clara heeft als vanzelfsprekend haar plaats ingenomen. Het gezin probeert zich op de achtergrond te houden tijdens de oorlog, maar ontkomt niet aan de alomtegenwoordigheid van NSDAP zodat vader Heinrich niet anders kan dan samenwerken met de nazi’s. Die verplichte samenwerking breekt hem zuur op als de Russen Duitsland binnenvallen en zich zijn landhuis toe-eigenen.
Rond deze personages ontwikkelt zich een boeiend verhaal dat opgebouwd is uit een viertal elementen: geschiedenis, familiedrama, de onontkoombaarheid van het levenslot en de nog immer onopgeloste puinmoorden (Trümmermörder) die plaatsvonden in het Hamburg van 1947 – de vrouw die door Hanno gevonden wordt, blijkt een van de slachtoffers te zijn. Borrmann geeft de lezer een aannemelijk kijkje in het leven van Duitse burgers na de oorlog. Door de wederwaardigheden van een arbeidersgezin en een gegoede familie naast elkaar te plaatsen, laat ze haarscherp zien dat in de nasleep van die oorlog iedereen opdraait voor de gevolgen van de wereldbrand die het Duitse nazibewind jaren voordien had aangestoken. Dat Borrmann in staat is om haar roman te bevolken met een aantal zeer sterk uitgewerkte personages (met name Hanno, Clara, Joost en diens nog niet genoemde tegenhanger Anna) maakt de geloofwaardigheid van het verhaal er alleen maar groter op. Op een enkele uitzondering na – de Russische soldaten die het landgoed van het gezin Anquist gewelddadig bezetten, zijn opgetrokken uit één dimensie in plaats van drie – lopen hier personen rond die je ook nu in eender welke Duitse stad tegen het lijf kunt lopen. (Martin)

Machtild Bormann
Dit zorgt voor een grote rijkdom aan emoties waarbij je bijna alle personages tot leven ziet komen. Heel langzaam worden kleine geheimen prijsgegeven. De meest aangrijpende zijn wellicht de naoorlogse periodes omdat die een vreselijke realiteit tonen, de mens in zijn meest gruwelijke gedaante. De derde hedendaagse verhaallijn verbindt alles en ontrafelt het grote geheim, maar traag. Je blijft begeesterend lezen tot het laatste hoofdstuk.
Het leest als een trein maar het maakt het de lezer niet gemakkelijk omdat het geschreven wordt in drie tijdsperiodes waarvan er twee nl. het eind van WOII april 1945 en januari 1947 heel dicht bij elkaar liggen en de gebeurtenissen in maanden worden meegegeven. Daartussen is nog een verhaallijn van een nakomelinge geweven dat zich afspeelt in 1992 – ’93.
Dit is een vakkundig, structureel opgebouwde ontrafeling van een menselijke gruweldaad waar geen enkel personage ongeschonden uitkomt. Dit lees je zonder onderbreking uit met blijvende beelden op je netvlies. (Jan)
Jan Stevens - Martin Overheul

https://www.facebook.com/notes/boekensitegent/-oorlogskind-mechtild-borrmann-/1283786508420868/

Lees meer
Schrijf je mening over dit boek. (Je voornaam & achternaam worden getoond)
Geef je waardering:

Uw recensie werd succesvol toegevoegd

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief