Naar de hel met Hitler

Door Dirk Rochtus

Waardering
Jouw waardering
Succesvol toegevoegd
Niet alle Duitsers vormden ten tijde van het Derde Rijk een kudde schapen die zich gedwee naar de ondergang liet leiden door de Führer. Was er niemand die uit de pas liep? Toch wel. De ‘Edelweißpiraten’ verkochten leden van de Hitlerjugend al eens een pak slaag. De ‘Swingjugend’ luisterde naar verdorven muziek. Gevaarlijker was de actie van studenten van de ‘Weiße Rose’ om regimekritische pamfletten rond te strooien. Daarvoor kwamen ze onder de guillotine terecht. Er was de Pruisische minister die in de dodencel nog een blauwdruk voor een beter Duitsland schreef. Priesters en dominees klaagden op gevaar voor eigen leven het heidense karakter van het nationaalsocialisme aan. Vele generaals en officieren morden over de Führer, maar slechts enkelen planden een aanslag op hem. Kolonel Stauffenberg ging tot de daad over op 20 juli 1944. De aanslag mislukte, de wraak van de ‘opperbevelhebber’ was bloedig. Talloze oppositionele militairen en burgers eindigden aan de galg. De communisten in de ondergrond betaalden wel de hoogste bloedtol van het Duitse verzet.

Tal van mensen van verschillende pluimage hebben Hitler naar de hel gewenst, maar tot een volksopstand is het niet gekomen. De greep van het regime op de samenleving was te sterk, moedige enkelingen konden met hun sabotagedaden, aanslagen en manifesten de betovering niet verbreken die het grootste deel van de Duitsers aan Hitler kluisterde. Desondanks redde het Duitse verzet de eer van Duitsland voor de buitenwereld. Dirk Rochtus vertelt voor het eerst het volledige verhaal van het Duitse verzet.

Dirk Rochtus (1961) is hoofddocent aan de KU Leuven/Campus Antwerpen. Hij publiceert over internationale politiek,
nationalisme, Duitsland en Turkije. Eerder verschenen van hem over Duitsland: Dominant Duitsland, De macht van Merkel en Van Reich tot Republik. In 2007 ontving hij het Bundesverdienstkreuz van de Bondsrepubliek Duitsland.

Wat anderen schrijven over dit boek

Door André Oyen

op 07/04/2021

Dirk Rochtus (1961) doceert Duitse cultuurgeschiedenis, Duitse vertaling en internationale politiek aan de ku Leuven/Campus Antwerpen. Hij is senior fellow van het Zentrum für Europäische Integrationsforschung (zei) van de Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn. Hij doctoreerde op De Derde Weg in de ddr. In 2007 werd hij onderscheiden met het Bundesverdienstkreuz van de Bondsrepubliek Duitsland. Rochtus publiceert als academicus en opiniemaker over internationale politiek. In 2011 verscheen van zijn hand verscheen Turbulent Turkije.

In ‘Naar de hel met Hitler’ vertelt hij uitgebreid over hjet Duits verzet tegen Hitler en het Nazibewind..

Georganiseerd verzet was nauwelijks mogelijk in Hitler-Duitsland. Toch zijn er ook in Duitsland veel verzetspogingen ondernomen tegen het Nazi-bewind. Na de machtsovername waren het vooral socialisten en communisten die zich roerden. Later kwam er ook oppositie vanuit de kerken, een aantal studentengroepen en zelfs uit de hoogste rangen van het Duitse leger. Zij die het aandurfden, riskeerden opsluiting in concentratiekampen en moesten het vaak met hun leven bekopen.

Communisten verspreidden vlugschriften en boden hulp aan politieke gevangenen. Ongeveer de helft van de 300 duizend communisten werd opgepakt door de Gestapo. Een naam die vaak met het communistische verzet in verband wordt gebracht, is Die Rote Kappelle. Dat was een samenwerkingsverband van communisten, liberalen en katholieken waarin de communisten de boventoon voerden. Na de oorlog portretteerde de DDR deze groep als summum van het verzet tegen het nazibewind.

Een andere bekende verzetsgroep is Die Weisse Rose, een groep studenten van wie Hans en Sophie Scholl de bekendste zijn. Hans, een student in München die samen met zijn zus Sophie, hoogleraar in de psychologie en filosofie Kurt Huber en mede-student Christoph Probst een verzetsgroep in Duitsland hadden opgericht om uiting te geven aan hun walging over de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.
De groep, 'Die Weisze Rose', verspreidde pamfletten onder studenten in heel Duitsland om te wijzen op de gevaren van het nationaal-socialisme. Sophie, Hans en Christoph werden gearresteerd en op 22 februari 1943 voor een volksgericht gebracht, waardoor zij wegens hoogverraad ter dood werden veroordeeld. Vier dagen later kwam er door onthoofding een eind aan hun leven. Kurt Huber wachtte hetzelfde lot op 10 april van dat jaar.
In Duitsland zijn 200 scholen vernoemd naar Hans en Sophie.

Ook vanuit kerkelijke kring was er verzet. Al in 1933 stichtte dominee Martin Niemöller de Pfarrer-Notbund. Hieruit ontstond de oppositionele Bekennende Kirche, waarin theoloog Dietrich Bonhoeffer actief was.

Een ander voorbeeld van verzet zijn de preken van bisschop Clemens August Graf von Galen waarin hij in 1941 de georganiseerde moord op geesteszieken aanviel. Deze preken bereikten via vlugschriften een groot publiek. De kanunnik Bernard Lichtenberg uitte niet alleen openlijk kritiek op het zogenaamde 'euthanasieprogramma', ofwel het doden van geesteszieken, maar ook op de jodenvervolging. Hij werd opgepakt en overleed in 1943 op weg naar kamp Dachau.

Een groep van 40 politici, ambtenaren, intellectuelen en economen kwam regelmatig bijeen op landgoed Kreisau in Silezië, een gebied dat zich over de landsgrenzen van enkele landen uitspreid. Kreisau ligt in Polen.
De groep vond dat de overheid zich moest beperken tot een verzorgingsstaat en dat godsdienst en afkomst geen rol mochten spelen bij het beleid dat de regering en president voerden. Zij zetten zich daarom ook af tegen Adolf Hitler. Voor anti-semitisme was dus geen ruimte, zo vonden de leden.

De groep Kreisauer Kreis (overigens een naam die de Gestapo aan de groep had gegeven) ontstond in 1940. In tegenstelling tot de groep rondom Von Stauffenberg die later een aanslag pleegde en waarmee de Kreisauer Kreis contacten onderhield, wilde de Kreis voornamelijk het nieuwe Duitsland na Hitler vorm geven. Eigenaar van het landgoed was graaf Helmuth James von Moltke, toen hij door de Gestapo werd opgepakt viel de groep uiteen.
Na de mislukte aanslag door Von Stauffenberg raakten meerdere namen bij de Gestapo bekend en bracht men hen in verband met de aanslagplegers, drie dagen na de aanslag van 20 juli werden Von Moltke en veel andersdenkenden vermoord. Zijn vrouw Freya von Moltke staat bekend als verzetsstrijder en dat zij haar man en de groep veel tot steun was. Zij stierf op 1 januari 2010 en is 98 jaar oud geworden.

Soortgelijke groepen als de Kreisauer Kreis, maar dan net even van mindere importantie, waren: de Solf-Kreis, de Strassmann-Gruppe, de Freiburger Kreis en de Goerdeler-Kreis.

Direct na het aantreden van Hitler als gekozen leider van het land liet hij zijn politieke tegenstanders oppakken, onder hen waren veel Communisten. Toen in 1935 het communistische verzet in Duitsland door de gestapo vrijwel geheel was uitgeroeid dook Ernst Thälmann onder en stelde een brigade van Duitsers in ballingschap samen van ongeveer bijna 4.000 leden. Slechts de helft van hen overleefden de oorlog, Thälmann stierf op 18 augustus 1944 in Buchenwald.

Edelweiss Piraten (Duits: Edelweißpiraten) was een jongerengroep die in nazi-Duitsland verzet pleegde. De jongeren waren afkomstig uit alle lagen van de bevolking en ontbeerden een ideologische grondslag. Ontstaan uit de Duitse Jeugdbeweging werden de groepsleden verenigd door hun afkeer van de nazi's en vooral van de Hitlerjugend. De Edelweiss Piraten waren vooral in het Rijnland en de omgeving van Keulen actief

Maar weinig vormen van verzet waren succesvol. In de meeste gevallen kon de Gestapo de betrokkenen arresteren. Duizenden nazi-opposanten stierven in concentratiekampen.
Dirk Rokctus maakte een uiterst boeiend document over het zeer moeizame en gevaarlijke Duitse verzet in Nazi Duitsland.

Lees meer
Schrijf je mening over dit boek. (Je voornaam & achternaam worden getoond)
Geef je waardering:

Uw recensie werd succesvol toegevoegd

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief