De website langzullenwelezen.be gaat begin volgend jaar offline en de informatie wordt sinds 1 november niet meer aangevuld. Wil je op de hoogte blijven van het laatste boekennieuws uit de VRT-programma's en leestips ontvangen? Schrijf je dan hier in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Erasmus

Door Sandra Langereis

Waardering
Jouw waardering
Succesvol toegevoegd
Erasmus is een van de grootste auteurs van Nederland en België, en zelfs van heel Europa. Hij verpersoonlijkt de overgang van de middeleeuwen naar de moderne tijd. Zijn betekenis voor de literatuur- én wetenschapsgeschiedenis is immens. Erasmus’ duizenden brieven over onderwerpen als gewetensdwang en drukpersvrijheid hebben niets aan zeggingskracht ingeboet.

Het grootste deel van Erasmus’ leven en werk bleef tot nu toe onderbelicht. Sandra Langereis is de eerste biograaf die zijn levensverhaal recht doet door zijn enorme briefwisseling op de voet te volgen en de wording van zijn complete literaire erfenis te beschrijven. Ze toont hem als de sprankelende auteur van de Lof der zotheid en als brutale bijbelwetenschapper die het net zo hevig aan de stok kreeg met inquisiteurs als met Luther. Erasmus’ levensverhaal werpt licht op een bewogen tijdvak: een eeuw van felle humor en grof geweld, van religieus fanatisme en strijd voor intellectuele vrijheid. Deze rijke biografie maakt de actualiteit van geschiedenis invoelbaar.

Nooit kwam Erasmus geestiger, slimmer, scherper, dapperder, dwarser, bozer, banger en, in één woord, menselijker in beeld. En niet eerder werd Erasmus’ tijd levendiger voor het voetlicht gebracht dan in deze biografie.

Wat anderen schrijven over dit boek

Door Guido Bergmans

op 31/07/2021

Erasmus, Dwarsdenker. Sandra Langereis

Een juweel van een biografie.
Ten eerste door de persoon van Erasmus zelf, die op zich al interessant was, en er zelf nog een schepje bovenop deed door zijn autobiografie te schrijven in drievoud, ttz drie verschillende versies, die mekaar op sommige punten tegenspreken.
Erasmus komt naar voren als een hoogbegaafde jongeling, wiens enige interesse lag in de literatuur. Hij was zich terdege bewust van zijn talent, en aarzelde niet zijn intellect en belezenheid voor zijn gehoor of lezers uitgebreid ten toon te spreiden. Enigerlei vorm van bescheidenheid of terughoudendheid waren hem vreemd. Dat hij daarbij wel eens op zere tenen trapte en zich nogal wat vijanden maakte, moet niet verbazen. In die tijd was dat nog wel een stuk gevaarlijker dan tegenwoordig.
Ook bij de schrijfster moeten we deze terughoudendheid niet gaan zoeken. Stilistisch en inhoudelijk trekt ze alle registers open, en ik moet zeggen, ze komt er aardig mee weg. Het wordt zelden of nooit pedant of betweterig, omdat ze haar (schijnbaar op het klassieke Latijn geïnspireerde) exuberante woordkeuze en ingewikkelde zinsbouw vaak met wat humor relativeert. Over Latijn gesproken: het helpt soms als je als lezer nog wat schoollatijn in je achterzak hebt, maar nodig is het niet.
Haar research als geschiedkundige is in de breedte en de diepte bijna grenzeloos. Wie dacht een gemakkelijk lezende samenvatting te krijgen van het leven van een man die uiteindelijk al 500 jaar dood is, gekaderd in de grotere politieke en religieuze stromingen van zijn tijd, is eraan voor de moeite. De details die je te verwerken krijgt zijn ontelbaar. Op elke slak wordt zout gelegd. Het is ook wel zo, dat Erasmus een indrukwekkende correspondentie bijeenschreef, benevens uiteraard zijn boeken. Dus de hoeveelheid te verwerken informatie was enorm.
EIke vraag die in mevr. Langereis opkomt, hoe klein ook, wordt tot op het bot uitgeplozen, en zo nodig over 10 pagina’s uitgesmeerd, waarbij alle voors en tegens van alle kanten bekeken worden. Ook hier: het wordt nooit vervelend, ook al omdat je een heel levendig beeld krijgt van het dagelijks leven in de 15de – 16de eeuw. Ik was nog maar aan het derde hoofdstuk en zat al gefascineerd te lezen over het onderwijs in de late 15de eeuw: kinderen leerden vaak alleen lezen, niet schrijven. Iemand die een kruisje moest zetten ipv zijn handtekening, was dus niet noodzakelijk analfabeet, maar kon wellicht uitstekend lezen.
Over het geboortejaar van Erasmus gaat het ook 4 pagina’s lang. Langereis komt uiteindelijk na ampele overwegingen tot het jaar 1469 als zijnde het meest waarschijnlijk. Want er wordt geen loopje genomen met wetenschappelijke gestrengheid: als iets niet 100% zeker is, wordt het ook als zodanig betiteld.
De bladzijden krioelen van de weetjes die je constant in hun greep houden. Een paar voorbeelden.
Erasmus zijn handschrift zelf was berucht onleesbaar.
Zijn lagere school in en de hogere school in Deventer. Dit was blijkbaar een belangrijk handelscentrum eind 15de eeuw. Hier kwam ook een van de eerste drukkerijen in de Lage Landen.
Hij had een grote neus, wat een van zijn vrienden verleidde tot de vergelijking met een neushoorn.
Een van zijn correspondenten was Cornelis Gerardsz van Gouda, die zijn naam verlatiniseerde tot Aurelius!
Het dagelijks leven in het klooster van Stein. Getijden van middernacht te beginnen. 8 stuks per dag. Slapen van 19.00 tot middernacht en nadien nog een paar uurtjes in het holst van de nacht. Om 4 uur ’s morgens begint het bidden opnieuw. Je eet maar 2 x/dag, tenzij op boetedagen (zo’n 200 per jaar…), want dan is het maar 1 maaltijd. De meeste monniken proppen zich dan vol, maar Erasmus zijn maag kan daar niet tegen. Drinken mag alleen tijdens de maaltijden: slap bier of wijn. Water is gevaarlijk want vaak besmet. Erasmus had lange tijd last van nierstenen, allicht door te weinig te drinken. Vrije tijd is er nauwelijks. Verwarming op de cellen: afwezig. Gelukkig was de Kleine Ijstijd nog niet begonnen (rond 1570), maar koud was het wel in de winter.
Details over hoe de boekdrukkunst in zijn werk ging: zetters met hun verschillende sets aan Latijnse en Griekse letters, inkters, drukkers, uitgevers…
Heerlijk vind ik dit! Maar je moet er wel de tijd voor nemen.

Lees meer
Schrijf je mening over dit boek. (Je voornaam & achternaam worden getoond)
Geef je waardering:

Uw recensie werd succesvol toegevoegd

Nog meer boekennieuws op

Kom erbij en lees mee.

Begint het te kriebelen?

Goesting om jouw boekenkast aan te leggen?
Laat het leesplezier beginnen!

Log in met je VRT profiel

Meer leesplezier?

Blijf je graag op de hoogte van alle nieuwtjes?
We sturen je elke week een verse update!

Schrijf je in op de nieuwsbrief